POSTULATY MFOZ

Szanowni Państwo, powracamy do tegorocznych obrad Małopolskiego Forum Ochrony Zabytków. W panelu eksperckim i rzeczowej dyskusji o programach opieki nad zabytkami wypracowaliśmy treść ważnych postulatów do ustawodawcy o zmiany zapisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. To następujące nasze wspólne propozycje:

Programy opracowywane przez jednostki samorządu terytorialnego – jeśli w nowej ustawie pozostanie rozdział kompetencyjny pomiędzy „ochroną zabytków” [systemową] i „opieką nad zabytkami” [właścicielską] – powinny zmienić nazwę na: programy ochrony zabytków i opieki nad zabytkami, analogicznie do nazwy krajowego programu i powinny dotyczyć zagadnień systemowych oraz właścicielskich [art. 87. 1 ustawy „Zarząd województwa, powiatu lub wójt (burmistrz, prezydent miasta) sporządza na okres 4 lat odpowiednio wojewódzki, powiatowy lub gminny program opieki nad zabytkami”].
Cezura czasowa obowiązywania gminnych, powiatowych i wojewódzkich programów ochrony zabytków i opieki nad zabytkami powinna zostać wydłużona do 8 lat, a okres, z którego realizacji sporządza się sprawozdania powinien dotyczyć 4 lat [art. 87. 1 ustawy „Zarząd województwa, powiatu lub wójt (burmistrz, prezydent miasta) sporządza na okres 4 lat odpowiednio wojewódzki, powiatowy lub gminny program opieki nad zabytkami”; art. 87. 5. ustawy „Z realizacji programów zarząd województwa, powiatu i wójt (burmistrz, prezydent miasta) sporządza, co 2 lata, sprawozdanie, które przedstawia się odpowiednio sejmikowi województwa, radzie powiatu lub radzie gminy” – wskazane w ustawie terminy są za krótkie, dokumenty powinny obejmować dłuższy horyzont czasowy, dając JST perspektywę planowania i oceniania efektów działań].
Powinno się zwolnić wojewódzkiego konserwatora zabytków z opiniowania programów ochrony zabytków i opieki nad zabytkami lub określić jasne kryteria oceny, zgodnie z którymi te programy powinny być opiniowane przez wojewódzkich konserwatorów zabytków [art. 87. 3. ustawy „3. Wojewódzki, powiatowy i gminny program opieki nad zabytkami przyjmuje odpowiednio sejmik województwa, rada powiatu i rada gminy, po uzyskaniu opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków” – z doświadczenia naszych regionalnych służb konserwatorskich programy są przyjmowane, nie są oceniane].
W ustawie branżowej lub rozporządzeniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego powinna zostać określona struktura, według której powinny być tworzone programy ochrony zabytków i opieki nad zabytkami – aby dokumenty różnego szczebla miały podobną zawartość i były spójne.
Opracowanie gminnych, powiatowych i wojewódzkich programów opieki nad zabytkami jest obowiązkowe, ale nie wszystkie jednostki samorządu terytorialnego przyjmują takie dokumenty, dlatego w ustawie powinny być zapisy dotyczące odpowiedzialności jednostek i kar za brak programów [w art. 87. 1. ustawy pojawia się słowo „sporządza” – ono w błędnej interpretacji niektórych podmiotów nie jest zobowiązaniem: „Zarząd województwa, powiatu lub wójt (burmistrz, prezydent miasta) sporządza na okres 4 lat odpowiednio wojewódzki, powiatowy lub gminny program opieki nad zabytkami”; brak kar dla JST, które nie opracują i nie przyjmą programów].